Co to jest barok – historia, cechy, architektura i malarstwo | Co to jest

Co to jest barok – historia, cechy, architektura i malarstwo | Co to jest
Autor Aleksandra Sikorska
Aleksandra Sikorska26.10.2023 | 6 min.

Co to barok to jeden z najbardziej charakterystycznych stylów w historii sztuki, który dominował w Europie w XVII i XVIII wieku. Był przełomowym okresem nie tylko w architekturze i sztukach plastycznych, ale również w literaturze i muzyce. Barok charakteryzuje się przepychem, bogactwem ozdób, dynamiką i iluzjonizmem. Jest próbą stworzenia dzieła totalnego, oddziałującego na wszystkie zmysły odbiorcy.

Kluczowe wnioski:
  • Barok wykształcił się we Włoszech na przełomie XVI i XVII wieku, a następnie rozpowszechnił w całej Europie.
  • Główne cechy tego stylu to bogata ornamentyka, iluzjonizm, dynamika i kontrast.
  • W architekturze barokowej dominowały okazałe fasady, wielkie kopuły i iluzjonistyczne wnętrza.
  • Malarstwo epoki baroku cechowało się bogactwem szczegółów, grą światłocienia i iluzją przestrzeni.
  • Wpływy baroku widać do dziś w wystroju wnętrz, ogrodach i współczesnej modzie.

Co to jest barok – definicja i historia stylu

Barok jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych stylów w historii sztuki, który dominował w Europie w XVII i XVIII wieku. Jego nazwa pochodzi od portugalskiego słowa "barocco" oznaczającego "perłę o nieregularnym kształcie".

Styl ten wykształcił się we Włoszech na przełomie XVI i XVII wieku, kiedy to doszło do kryzysu ideologii renesansu. Barok był odpowiedzią na potrzeby kontrreformacji, która dążyła do wzmocnienia pozycji Kościoła katolickiego po reformacji protestanckiej. Nowy styl miał oddziaływać na zmysły i emocje wiernych, budzić podziw dla potęgi i wspaniałości religii.

Z Włoch barok stopniowo rozprzestrzenił się na całą Europę, przybierając różne formy w zależności od regionu. Największe znaczenie osiągnął we Francji, Austrii, południowych Niemczech, Hiszpanii i Portugalii. W Polsce także odegrał istotną rolę, zwłaszcza w architekturze i sztuce sakralnej.

Okres baroku trwał do połowy XVIII wieku, kiedy zaczęły dominować tendencje klasycystyczne. Jednak wpływy tego stylu są widoczne w sztuce do dziś. Jego cechy można dostrzec m.in. w modernizmie, ekspresjonizmie czy art déco.

Rozwój baroku w Polsce

W Rzeczypospolitej barok pojawił się na przełomie XVI i XVII wieku i szybko się rozpowszechnił. Sprzyjały temu bliskie kontakty z Włochami i wpływy kontrreformacji. Polski barok różnił się jednak pod pewnymi względami od włoskiego – był bardziej powściągliwy i monumentalny. Rozwinął się głównie w architekturze sakralnej, ale także świeckiej rezydencjonalnej.

Do najwybitniejszych przykładów architektury barokowej w Polsce należą m.in. Kościół Jezuitów w Nieświeżu, kościoły i pałace w Wilanowie, pałac w Kozłówce, Pałac Branickich w Białymstoku. Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej nastąpił schyłek polskiego baroku.

Główne cechy architektury i sztuki barokowej

Barok charakteryzuje się specyficznym stylem zarówno w architekturze, jak i sztukach plastycznych. Podstawowe cechy to:

  • przepych, bogactwo zdobień i dekoracji
  • iluzjonizm mający na celu zadziwienie widza
  • dynamika i ruch sugerowane poprzez ukośne linie i krzywe
  • dramatyzm, ekspresja i silne kontrasty światłocieniowe
  • łączenie elementów architektonicznych z rzeźbą i malarstwem

Wszystko to miało wywołać silne emocje i angażować odbiorcę w przeżywanie dzieła sztuki. Barok dążył do stworzenia syntezy sztuk, ujmując je jako całość oddziałującą na zmysły.

Czytaj więcej: Dymitr Szostakowicz - Życie i twórczość wielkiego kompozytora z ZSRR

Najsłynniejsze budowle epoki baroku na świecie

Do kanonu światowego baroku zaliczają się przede wszystkim wspaniałe budowle powstałe we Włoszech i Francji. Za ojczyznę baroku uważa się Rzym ze względu na takie dzieła jak bazylika św. Piotra czy kościół Il Gesù.

We Francji barok rozwinął się za sprawą Ludwika XIV i jego rezydencji w Wersalu z ogrodami oraz licznych pałacach. Do arcydzieł należy też paryska Świątynia Inwalidów.

Inne słynne realizacje to m.in. kościół św. Karola Boromeusza w Wiedniu, klasztor w Melku, pałac w Casercie we Włoszech, a także liczne przykłady w Ameryce Łacińskiej, np. w Meksyku czy Brazylii.

Bazylika św. Piotra w Rzymie Wersal we Francji
Kościół Il Gesù w Rzymie Pałac w Casercie

Polskie perły architektury barokowej

Co to jest barok – historia, cechy, architektura i malarstwo | Co to jest

Choć polski barok różnił się od włoskiego, stworzył wiele wybitnych dzieł. Najwięcej powstało na terenach Podlasia, Mazowsza i Małopolski. Do najcenniejszych należą:

  • Zespół klasztorny oo. Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej z bazyliką i dróżkami Męki Pańskiej
  • Kościół Jezuitów i klasztor w Nieświeżu na Białorusi
  • Kościoły i pałace w Wilanowie pod Warszawą
  • Pałac Branickich w Białymstoku
  • Kościół Wniebowzięcia NMP w Kozłówce na Lubelszczyźnie

Polski barok wyróżniał monumentalizm, regularność bryły i fasady oraz powściągliwość w dekoracji. Często łączono go z elementami rodzimego renesansu.

Barok w malarstwie – stylistyka i tematyka

Obok architektury, barok rozwinął się przede wszystkim w malarstwie, rzeźbie i sztukach dekoracyjnych. Jego cechy to:

  • Iluzjonizm, fantazyjne kompozycje i efekty specjalne
  • Bogactwo szczegółów i drobiazgowość
  • Głęboka perspektywa
  • Dramatyczna gra światłocieni

Tematyka barokowych obrazów koncentrowała się głównie wokół scen religijnych, mitologicznych i historycznych. Ważną rolę odgrywał pejzaż i martwa natura.

Do najsłynniejszych przedstawicieli baroku w malarstwie należą Peter Paul Rubens, Rembrandt, Diego Velázquez, Caravaggio, Giovanni Battista Tiepolo.

„Barok cechuje się tym, że chce wszystko objąć, wszystko ogarnąć, wszystko powiedzieć naraz” - Heinrich Wölfflin

Wpływ baroku na współczesną kulturę i sztukę

Choć epoka baroku minęła w XVIII wieku, jej oddziaływanie jest odczuwalne do dziś. Styl ten fascynuje swoim przepychem, dynamiką i zmysłowością. Elementy barokowe można dostrzec w:

  • modernizmie - dążeniu do syntezy sztuk i angażowania zmysłów
  • art déco - dekoracyjności i monumentalizmie
  • wystroju wnętrz - bogatej ornamentyce
  • ogrodach - fontannach, rzeźbach, alejkach
  • modzie - kreacjach nawiązujących do XVII-wiecznych strojów

Dziedzictwo baroku pozostaje żywe i nadal zachwyca swoim przepychem, emocjonalnością i dynamiką. Jest uniwersalnym i ponadczasowym stylem w sztuce.

Podsumowanie

Barok to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i fascynujących stylów w historii sztuki, który zdominował Europę w XVII i XVIII wieku. Charakteryzował się przepychem form, iluzjonistycznymi efektami i silnym oddziaływaniem na emocje. Objął różne dziedziny - od architektury po literaturę i muzykę.

Styl ten narodził się we Włoszech, a następnie rozprzestrzenił na cały kontynent europejski. Największe znaczenie osiągnął we Francji, Austrii, Niemczech i Hiszpanii. W Polsce również odegrał istotną rolę, czego dowodzą liczne zabytki architektury sakralnej i świeckiej.

W architekturze barokowej dominowały bogato zdobione fasady, monumentalne kopuły i iluzjonistyczne wnętrza kościołów. W malarstwie typowe były fantazyjne kompozycje, bogactwo detali i mistrzowska gra światłocieni. Do najsłynniejszych dzieł baroku należą bazylika św. Piotra w Rzymie oraz Wersal we Francji.

Choć epoka baroku minęła, jej wpływ pozostaje odczuwalny w wielu dziedzinach po dziś dzień - od wystroju wnętrz po modę. Uosabia on ponadczasową tęsknotę za pięknem, harmonią i syntezą sztuk.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Muzyczny sklep z instrumentami i akcesoriami | Topowe marki
  2. Stabat Mater Dolorosa - Co warto wiedzieć o tym utworze muzycznym
  3. Jakie są Instrumenty Muzyczne - Nazwy 150 Popularnych Instrumentów i Ich Rodzaje
  4. Mieczysław Karłowicz - Życiorys Polskiego Kompozytora i Etnografa
  5. FFF – Co oznacza, jak stosować, wady i zalety
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Aleksandra Sikorska
Aleksandra Sikorska

Jestem doświadczoną dziennikarką muzyczną specjalizującą się w muzyce klasycznej. W moich artykułach recenzuję występy filharmonii, opery i festiwale muzyczne. Dzielę się także historiami z życia wielkich kompozytorów. Moje teksty są pełne pasji i szacunku dla tradycji.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły